Obecnie w Polsce nie ma działających komercyjnych elektrowni atomowych. Mimo wieloletnich planów i dyskusji, Polska pozostaje jednym z niewielu krajów Unii Europejskiej bez energetyki jądrowej na skalę przemysłową. Jednak sytuacja ta ma się zmienić w najbliższych latach, gdyż trwają zaawansowane prace nad budową pierwszej polskiej elektrowni jądrowej. Program polskiej energetyki jądrowej zakłada budowę kilku elektrowni atomowych, które mają zapewnić stabilne, niskoemisyjne źródło energii i zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne kraju.
Wizualizacja planowanej pierwszej polskiej elektrowni jądrowej
Spis treści
- Dlaczego w Polsce nie ma jeszcze elektrowni atomowych? Historia energetyki jądrowej
- Gdzie powstaną pierwsze elektrownie atomowe w Polsce? Lokalizacje i harmonogram
- Elektrownie atomowe a badawcze reaktory jądrowe w Polsce – jaka jest różnica?
- Korzyści i wyzwania związane z budową elektrowni atomowych w Polsce
- Podsumowanie: kiedy Polska będzie miała elektrownie atomowe?
Dlaczego w Polsce nie ma jeszcze elektrowni atomowych? Historia energetyki jądrowej
Historia polskiej energetyki jądrowej sięga lat 70. XX wieku, kiedy rozpoczęto budowę elektrowni jądrowej w Żarnowcu. Projekt ten został jednak wstrzymany w 1990 roku po protestach społecznych wywołanych katastrofą w Czarnobylu oraz zmianach politycznych w Polsce. Od tego czasu podejmowano kilka prób wznowienia programu jądrowego, ale żadna z nich nie doprowadziła do rozpoczęcia budowy.
Główne przyczyny braku elektrowni atomowych w Polsce to:
- Wysokie koszty inwestycyjne i trudności w finansowaniu
- Obawy społeczne związane z bezpieczeństwem po katastrofie w Czarnobylu
- Zmieniające się priorytety polityczne i energetyczne
- Skomplikowane procedury administracyjne i prawne
- Silna pozycja energetyki węglowej w polskim miksie energetycznym
Niedokończona budowa elektrowni jądrowej w Żarnowcu z lat 80.
W 2009 roku rząd przyjął uchwałę o rozpoczęciu prac nad programem polskiej energetyki jądrowej, a w 2014 roku zatwierdzono oficjalny „Program polskiej energetyki jądrowej”. Dokument ten, zaktualizowany w 2020 roku, wyznaczył ramy dla rozwoju energetyki jądrowej w Polsce i stanowi podstawę dla obecnie realizowanych działań.
Gdzie powstaną pierwsze elektrownie atomowe w Polsce? Lokalizacje i harmonogram
Zgodnie z aktualnymi planami rządowymi, pierwsza polska elektrownia jądrowa powstanie w gminie Choczewo, w lokalizacji Lubiatowo-Kopalino na Pomorzu, około 70 km od Gdańska. Wybór tej lokalizacji został ogłoszony w 2021 roku po przeprowadzeniu szczegółowych badań środowiskowych i geologicznych.
Mapa Polski z zaznaczonymi lokalizacjami planowanych elektrowni jądrowych
Harmonogram budowy pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce przedstawia się następująco:
| Etap | Planowany termin | Status |
| Wybór lokalizacji | 2021 | Zakończony |
| Uzyskanie zgody Komisji Europejskiej na pomoc publiczną | 2025 | Zakończony |
| Rozpoczęcie prac budowlanych (pierwszy beton jądrowy) | 2028 | Planowany |
| Uruchomienie pierwszego bloku | 2036 | Planowany |
| Uruchomienie kolejnych bloków | 2037-2043 | Planowany |
Dla drugiej elektrowni jądrowej rozważane są cztery potencjalne lokalizacje, przy czym preferowane są dwie z nich:
Lokalizacje preferowane:
- Bełchatów – miejsce obecnej elektrowni węglowej na węgiel brunatny
- Konin – obszar elektrowni Pątnów-Konin
Lokalizacje alternatywne:
- Kozienice – teren istniejącej elektrowni węglowej
- Połaniec – miejsce obecnej elektrowni na węgiel kamienny
Wybór lokalizacji dla drugiej elektrowni jądrowej ma zostać dokonany najpóźniej do 2027 roku, a jej uruchomienie planowane jest na lata 40. XXI wieku. Ministerstwo Energii podkreśla, że budowa elektrowni jądrowych w miejscach istniejących elektrowni węglowych pozwoli na wykorzystanie istniejącej infrastruktury sieciowej i będzie elementem transformacji regionów powęglowych.
Ile bloków jądrowych planuje się wybudować? Skala polskiego programu jądrowego
Program polskiej energetyki jądrowej zakłada budowę dwóch elektrowni jądrowych o łącznej mocy zainstalowanej od 6 do 9 GWe. Elektrownie te mają być wyposażone w sprawdzone, wielkoskalowe, wodne reaktory jądrowe generacji III(+).
Schemat reaktora AP1000 firmy Westinghouse wybranego dla pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce
Pierwsza elektrownia w Lubiatowie-Kopalinie będzie składać się z trzech reaktorów AP1000 firmy Westinghouse o łącznej mocy 3,7 GWe. Każdy z tych reaktorów będzie miał moc około 1,2 GWe. Wybór technologii amerykańskiej został ogłoszony w 2022 roku.
Dla drugiej elektrowni jądrowej technologia nie została jeszcze wybrana. Rozważane są dwie główne opcje:
- Westinghouse AP1000 – ta sama technologia co w pierwszej elektrowni, co pozwoliłoby na wykorzystanie efektu synergii i obniżenie kosztów
- Reaktory EPR firmy EDF (Électricité de France) – technologia francuska, która jest rozważana w ramach strategicznego partnerstwa z Francją
Według informacji przekazanych przez pełnomocnika rządu ds. strategicznej infrastruktury energetycznej, do 2040 roku w polskim systemie elektroenergetycznym jest miejsce nawet na 12 GW mocy z elektrowni jądrowych, co oznaczałoby możliwość budowy czterech elektrowni podobnych do tej planowanej w Lubiatowie-Kopalinie.
„Energetyka jądrowa powinna przejąć rolę dotychczasowych źródeł, których obecność w systemie jest konieczna dla jego prawidłowego funkcjonowania i zabezpieczenia potrzeb energetycznych. OZE bowiem nie wystarczy” – Maciej Bando, pełnomocnik rządu ds. strategicznej infrastruktury energetycznej.
Elektrownie atomowe a badawcze reaktory jądrowe w Polsce – jaka jest różnica?
Choć w Polsce nie ma komercyjnych elektrowni jądrowych, to funkcjonują reaktory badawcze, które często są mylone z elektrowniami atomowymi. Warto wyjaśnić różnice między tymi instalacjami.
Reaktory badawcze:
- Służą do badań naukowych, produkcji izotopów, testowania materiałów
- Mają znacznie mniejszą moc (kilka do kilkudziesięciu MW)
- Nie produkują energii elektrycznej na skalę przemysłową
- Wymagają mniejszych systemów bezpieczeństwa
Elektrownie jądrowe:
- Służą do produkcji energii elektrycznej na skalę przemysłową
- Mają dużą moc (od kilkuset do ponad 1000 MW)
- Wymagają rozbudowanych systemów bezpieczeństwa
- Są znacznie większymi i bardziej złożonymi instalacjami
W Polsce funkcjonują obecnie dwa reaktory badawcze, oba zlokalizowane w Narodowym Centrum Badań Jądrowych w Świerku pod Warszawą:
Reaktor badawczy MARIA w Świerku – jedyny działający reaktor jądrowy w Polsce
- MARIA – reaktor badawczy o mocy 30 MW, uruchomiony w 1974 roku, nadal działający. Jest wykorzystywany do badań naukowych, produkcji izotopów medycznych i testowania materiałów.
- EWA – pierwszy polski reaktor badawczy, uruchomiony w 1958 roku, wyłączony z eksploatacji w 1995 roku.
Te reaktory badawcze, choć wykorzystują te same zasady fizyki jądrowej co elektrownie atomowe, nie są w stanie zaspokoić potrzeb energetycznych kraju i służą głównie celom naukowym i medycznym.
Korzyści i wyzwania związane z budową elektrowni atomowych w Polsce
Korzyści
- Stabilne, niskoemisyjne źródło energii, które pomoże w realizacji celów klimatycznych
- Zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego i uniezależnienie od importu surowców
- Obniżenie i stabilizacja cen energii w długim okresie
- Rozwój nowych technologii i tworzenie wysoko wykwalifikowanych miejsc pracy
- Możliwość zastąpienia wycofywanych elektrowni węglowych
- Wsparcie dla rozwoju odnawialnych źródeł energii poprzez zapewnienie stabilności systemu
Wyzwania
- Wysokie koszty inwestycyjne i długi czas budowy
- Konieczność zapewnienia finansowania i gwarancji państwowych
- Potrzeba rozwoju krajowego zaplecza technicznego i kadrowego
- Zagospodarowanie odpadów promieniotwórczych
- Obawy społeczne związane z bezpieczeństwem
- Ryzyko opóźnień i przekroczenia budżetu, jak w przypadku podobnych projektów w innych krajach
Porównanie emisji CO2 z różnych źródeł energii, w tym elektrowni jądrowych
Budowa elektrowni jądrowych w Polsce jest elementem szerszej strategii transformacji energetycznej, która ma na celu odejście od węgla i zwiększenie udziału niskoemisyjnych źródeł energii. Oprócz dużych elektrowni jądrowych, rozważane są również projekty małych reaktorów modułowych (SMR), które mogłyby uzupełnić miks energetyczny.
„Aby ułatwić potencjalnym inwestorom realizację inwestycji w SMR, przy zachowaniu niedyskryminacyjnego i równego traktowania przedsiębiorców oraz przy zachowaniu neutralności technologicznej, zostanie opracowany dokument Mapa drogowa dla SMR w Polsce” – fragment z projektu aktualizacji Programu polskiej energetyki jądrowej.
Warto również wspomnieć o planach budowy składowiska odpadów promieniotwórczych. Zgodnie z doświadczeniami innych krajów, konieczność budowy składowiska na wypalone paliwo jądrowe pojawi się po około 30-40 latach od uruchomienia pierwszej elektrowni jądrowej, czyli najwcześniej około 2070 roku. Do tego czasu wypalone paliwo jądrowe będzie przechowywane na terenie elektrowni.
Podsumowanie: kiedy Polska będzie miała elektrownie atomowe?
Podsumowując, obecnie w Polsce nie ma działających komercyjnych elektrowni atomowych, ale trwają zaawansowane prace nad ich budową. Pierwsza polska elektrownia jądrowa ma powstać w Lubiatowie-Kopalinie, a jej pierwszy blok ma zostać uruchomiony w 2036 roku. Planowana jest również budowa drugiej elektrowni, dla której rozważane są lokalizacje Bełchatów, Konin, Kozienice i Połaniec.
Prognozowany miks energetyczny Polski w 2040 roku z uwzględnieniem energetyki jądrowej
Program polskiej energetyki jądrowej zakłada budowę dwóch elektrowni o łącznej mocy 6-9 GWe, choć według niektórych szacunków w polskim systemie energetycznym jest miejsce nawet na 12 GW mocy z elektrowni jądrowych. Realizacja tych planów pozwoli Polsce na dywersyfikację źródeł energii, zmniejszenie emisji CO2 i zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego.
Choć droga do uruchomienia pierwszej polskiej elektrowni jądrowej jest jeszcze długa, to podjęte już decyzje i działania, w tym wybór lokalizacji, technologii i partnera dla pierwszej elektrowni, a także uzyskanie zgody Komisji Europejskiej na pomoc publiczną, pokazują, że tym razem plany budowy elektrowni jądrowych w Polsce mają szansę na realizację.
Źródła
[1] Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Program polskiej energetyki jądrowej, https://www.gov.pl/web/klimat/program-polskiej-energetyki-jadrowej
[2] Polskie Elektrownie Jądrowe, https://pej.pl/
[3] Państwowa Agencja Atomistyki, https://www.gov.pl/web/paa
[4] Narodowe Centrum Badań Jądrowych, https://www.ncbj.gov.pl/
[5] Ministerstwo Energii, Projekt aktualizacji Programu polskiej energetyki jądrowej, https://www.gov.pl/web/energia
[6] Komisja Europejska, Decyzja w sprawie pomocy publicznej dla pierwszej polskiej elektrowni jądrowej, https://ec.europa.eu/
[7] Westinghouse Electric Company, Projekt AP1000 dla Polski, https://www.westinghousenuclear.com/
Redaktor Naczelny | Ekspert ds. Energetyki Rozproszonej
Inżynier z zamiłowania, analityk z wyboru. Adam od ponad dekady związany jest z polskim sektorem energetycznym. Doświadczenie zdobywał zarówno przy projektowaniu farm fotowoltaicznych, jak i w działach analiz banków finansujących zielone inwestycje.
W VexEnergy.pl dba o to, by trudny język inżynierski przekładać na zrozumiałe dla każdego „Kowalskiego” porady. Prywatnie pasjonat elektromobilności i tester domowych systemów magazynowania energii. Jego cel? Sprawić, by Polska była energetycznie niezależna – dom po domu.
