Staż pracy a emerytura: Co się wlicza do stażu emerytalnego?

Obliczanie stażu pracy do emerytury to jeden z kluczowych elementów wpływających na wysokość świadczenia emerytalnego oraz prawo do emerytury minimalnej. Wiele osób zastanawia się, czy okresy takie jak nauka w szkole średniej, służba wojskowa, urlop wychowawczy czy czas pobierania świadczenia pielęgnacyjnego są wliczane do stażu pracy. W tym artykule szczegółowo wyjaśniamy, jakie okresy składkowe i nieskładkowe są uwzględniane przy ustalaniu prawa do emerytury oraz jej wysokości.

Jakie warunki trzeba spełnić, aby otrzymać emeryturę?

Aby otrzymać emeryturę w Polsce, należy spełnić dwa podstawowe warunki. Pierwszym jest osiągnięcie wieku emerytalnego, który obecnie wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Drugim warunkiem jest posiadanie odpowiedniego stażu pracy, który wpływa na wysokość świadczenia. Warto podkreślić, że samo osiągnięcie wieku emerytalnego daje prawo do emerytury, jednak aby otrzymać emeryturę minimalną (obecnie 1878,91 zł brutto), konieczne jest udokumentowanie odpowiedniego stażu pracy – 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn.

Staż pracy do emerytury składa się z dwóch rodzajów okresów: składkowych i nieskładkowych. Okresy składkowe to te, za które były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne, natomiast okresy nieskładkowe to czas, w którym nie były odprowadzane składki, ale który jest uwzględniany przy ustalaniu prawa do emerytury. Warto wiedzieć, że okresy nieskładkowe mogą stanowić maksymalnie 1/3 okresów składkowych.

Okresy składkowe wliczane do stażu pracy do emerytury

Okresy składkowe mają kluczowe znaczenie przy ustalaniu prawa do emerytury oraz jej wysokości. Do okresów składkowych zalicza się przede wszystkim:

• Okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę
• Okresy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej
• Okresy czynnej służby wojskowej w Wojsku Polskim
• Okresy pracy w służbach mundurowych (Policja, Straż Graniczna, Służba Więzienna)
• Okresy pobierania zasiłku macierzyńskiego
• Okresy działalności kombatanckiej
• Okresy pracy na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia
• Okresy współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej

Warto podkreślić, że do stażu pracy wliczają się wszystkie okresy zatrudnienia, niezależnie od wymiaru czasu pracy (pełny etat, część etatu) oraz formy rozwiązania stosunku pracy. Liczy się wyłącznie fakt opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.

Okresy nieskładkowe wliczane do stażu pracy do emerytury

Oprócz okresów składkowych, przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględnia się również okresy nieskładkowe. Są to okresy, za które nie były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne, ale które z mocy prawa są wliczane do stażu pracy. Do okresów nieskładkowych zalicza się:

• Okresy pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy (tzw. L4)
• Okresy pobierania zasiłków: chorobowego, opiekuńczego
• Okresy pobierania świadczenia rehabilitacyjnego
• Okresy nauki w szkole wyższej (pod warunkiem ukończenia tej nauki)
• Okresy urlopu wychowawczego
• Okresy pobierania zasiłku dla bezrobotnych
• Okresy pobierania zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego

Należy pamiętać, że okresy nieskładkowe są uwzględniane w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Oznacza to, że jeśli osoba ma 30 lat okresów składkowych, to maksymalnie może mieć uwzględnione 10 lat okresów nieskładkowych.

Czy służba wojskowa wlicza się do stażu pracy do emerytury?

Zasadnicza służba wojskowa jest zaliczana do okresów składkowych i wlicza się do stażu pracy do emerytury. Dotyczy to zarówno zasadniczej służby wojskowej, jak i jej form zastępczych. Aby udokumentować okres służby wojskowej, należy przedstawić książeczkę wojskową lub zaświadczenie z Wojskowej Komendy Uzupełnień.

Istnieją jednak sytuacje, w których służba wojskowa nie jest wliczana do stażu pracy. Dzieje się tak, gdy osoba ma ustalone prawo do emerytury lub renty dla żołnierzy zawodowych. W takim przypadku okresy służby wojskowej nie są uwzględniane przy ustalaniu prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Warto również wiedzieć, że osoby, które odbywały służbę wojskową w kopalniach węgla, kamieniołomach lub zakładach wydobywania rud uranu, mają prawo do zaliczenia tego okresu w wymiarze podwójnym przy ustalaniu prawa do emerytury.

Czy nauka w szkole średniej i technikum wlicza się do stażu pracy?

Nauka w szkole średniej, w tym w technikum, nie jest bezpośrednio wliczana do stażu pracy do emerytury. Natomiast nauka w szkole wyższej jest uznawana za okres nieskładkowy, pod warunkiem ukończenia tej nauki. Oznacza to, że okres studiów może być uwzględniony przy ustalaniu prawa do emerytury, ale w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 okresów składkowych.

W przypadku nauki w szkole wyższej do stażu pracy wlicza się:

• Okres studiów w wymiarze określonym w programie studiów (maksymalnie 8 lat)
• Okres studiów doktoranckich w wymiarze określonym w decyzji o ich utworzeniu
• Okres asystenckich studiów przygotowawczych

Aby udokumentować okres nauki w szkole wyższej, należy przedstawić dyplom ukończenia studiów lub zaświadczenie z uczelni potwierdzające fakt ukończenia studiów, okres ich trwania oraz programowy wymiar studiów.

Czy L4, chorobowe i zwolnienie lekarskie wliczają się do stażu pracy?

Okresy pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy (tzw. L4) oraz zasiłku chorobowego są wliczane do stażu pracy jako okresy nieskładkowe. Dotyczy to zarówno wynagrodzenia chorobowego wypłacanego przez pracodawcę, jak i zasiłku chorobowego wypłacanego przez ZUS.

Do stażu pracy wliczają się również:

• Okresy pobierania zasiłku opiekuńczego
• Okresy pobierania świadczenia rehabilitacyjnego
• Okresy pobierania renty chorobowej po ustaniu zatrudnienia

Aby udokumentować te okresy, należy przedstawić zaświadczenie od pracodawcy lub ZUS o okresach pobierania wynagrodzenia chorobowego, zasiłku chorobowego lub innych świadczeń z tytułu niezdolności do pracy.

Czy urlop wychowawczy i macierzyński wliczają się do emerytury?

Urlop macierzyński jest wliczany do stażu pracy jako okres składkowy, ponieważ za ten czas odprowadzane są składki na ubezpieczenie społeczne. Oznacza to, że okres pobierania zasiłku macierzyńskiego w pełni wlicza się do stażu pracy do emerytury.

Urlop wychowawczy natomiast jest uznawany za okres nieskładkowy i również wlicza się do stażu pracy, ale w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 okresów składkowych. Warto wiedzieć, że urlop wychowawczy jest uwzględniany w wymiarze:

• Do 3 lat na każde dziecko, łącznie nie więcej niż 6 lat
• Dodatkowo do 3 lat na dziecko, które ze względu na stan zdrowia wymaga osobistej opieki

Aby udokumentować okres urlopu wychowawczego, należy przedstawić świadectwo pracy lub zaświadczenie od pracodawcy o udzielonym urlopie wychowawczym.

Czy świadczenie pielęgnacyjne wlicza się do stażu pracy do emerytury?

Okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego jest uznawany za okres składkowy i wlicza się do stażu pracy do emerytury. Za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłaca gmina, która przyznała to świadczenie.

Warto wiedzieć, że:

• Okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego jest traktowany jako okres składkowy, jeśli były za ten czas opłacane składki na ubezpieczenie społeczne
• Okres opieki nad osobą niepełnosprawną może być również uznany za okres nieskładkowy (w granicach do 6 lat), jeśli nie były za ten czas opłacane składki

Aby udokumentować okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, należy przedstawić decyzję o przyznaniu świadczenia oraz zaświadczenie o okresie jego pobierania.

Inne okresy wliczane do stażu pracy do emerytury

Oprócz wyżej wymienionych okresów, do stażu pracy do emerytury wliczają się również inne okresy, zarówno składkowe, jak i nieskładkowe. Warto o nich wiedzieć, ponieważ mogą znacząco wpłynąć na wysokość emerytury.

Do dodatkowych okresów składkowych zalicza się:

• Okresy pracy przymusowej podczas II wojny światowej
• Okresy osadzenia w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia za działalność polityczną po 1956 roku
• Okresy internowania w stanie wojennym
• Okresy działalności twórczej lub artystycznej

Do dodatkowych okresów nieskładkowych zalicza się:

• Okresy urlopu bezpłatnego udzielonego pracownikom powołanym do pełnienia funkcji z wyboru
• Okresy dokształcania zawodowego lekarzy w klinikach akademii medycznych
• Okresy urlopu bezpłatnego udzielonego małżonkom pracowników skierowanych do pracy za granicą

W niektórych przypadkach, gdy udokumentowane okresy składkowe i nieskładkowe nie wystarczają do przyznania emerytury, można uwzględnić również okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym.

Jak udokumentować staż pracy do emerytury?

Aby okresy pracy zostały uwzględnione przy ustalaniu prawa do emerytury, konieczne jest ich odpowiednie udokumentowanie. Podstawowym dokumentem potwierdzającym okresy zatrudnienia jest świadectwo pracy. Jednak w przypadku braku świadectwa pracy można przedstawić inne dokumenty.

Do dokumentów potwierdzających staż pracy zalicza się:

• Świadectwa pracy
• Zaświadczenia pracodawcy
• Legitymacje ubezpieczeniowe z wpisami o zatrudnieniu
• Zaświadczenia ZUS o okresach opłacania składek
• Książeczka wojskowa (w przypadku służby wojskowej)
• Dyplom ukończenia studiów (w przypadku nauki w szkole wyższej)
• Decyzje o przyznaniu świadczeń (np. zasiłku dla bezrobotnych, świadczenia pielęgnacyjnego)

W przypadku braku dokumentów potwierdzających okresy zatrudnienia, można złożyć wniosek o ich odtworzenie lub przedstawić zeznania świadków. Warto jednak pamiętać, że zeznania świadków są uwzględniane tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy nie ma możliwości uzyskania dokumentów.

Podsumowanie: Co wlicza się do stażu pracy do emerytury?

Staż pracy do emerytury obejmuje zarówno okresy składkowe, jak i nieskładkowe. Do najważniejszych okresów składkowych zalicza się zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, prowadzenie działalności gospodarczej, służbę wojskową oraz pobieranie zasiłku macierzyńskiego. Z kolei do okresów nieskładkowych zalicza się m.in. pobieranie zasiłku chorobowego, urlop wychowawczy, naukę w szkole wyższej oraz pobieranie zasiłku dla bezrobotnych.

Warto pamiętać, że okresy nieskładkowe są uwzględniane w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Aby otrzymać emeryturę minimalną, konieczne jest udokumentowanie odpowiedniego stażu pracy – 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn.

Dokładne obliczenie stażu pracy ma kluczowe znaczenie dla wysokości emerytury. Dlatego warto zadbać o zgromadzenie wszystkich dokumentów potwierdzających okresy zatrudnienia i inne okresy wliczane do stażu pracy. W razie wątpliwości najlepiej skonsultować się z doradcą emerytalnym w ZUS, który pomoże ustalić, jakie okresy mogą być uwzględnione przy ustalaniu prawa do emerytury.

Źródła

[1] Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19981621118

[2] Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Okresy uwzględniane przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz przy obliczaniu wysokości tych świadczeń https://www.zus.pl/swiadczenia/emerytury/okresy-uwzgledniane-przy-ustalaniu-prawa-do-emerytury-i-renty-i-obliczaniu-wysokosci-tych-swiadczen

[3] Porady.pracuj.pl – Staż emerytalny – ile lat trzeba przepracować, żeby dostać emeryturę? https://porady.pracuj.pl/praca/staz-emerytalny-i-urlopowy-jakie-okresy-sie-do-nich-zaliczaja

[4] Forsal.pl – Co wlicza się do stażu pracy do emerytury? Jakie okresy składowe i nieskładkowe? https://forsal.pl/gospodarka/aktualnosci/artykuly/9885729,co-wlicza-sie-do-stazu-pracy-do-emerytury-jakie-okresy-skladowe-i-nieskladkowe-jak-obliczyc-lata-pracy-do-emerytury.html

[5] Randstad.pl – Staż pracy i emerytura https://www.randstad.pl/strefa-pracownika/praca-na-co-dzien/staz-pracy-i-emerytura/